एक वर्षमै ३८ करोडले बढ्यो छुर्पी निर्यात

१४ साउन २०८३, डिकेश लामा, झापा

झापाको मेची भन्सार नाका हुँदै एक वर्षमा झण्डै १ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ मूल्य बराबरको छुर्पी निर्यात भएको छ। दूधबाट उत्पादन हुने छुर्पीको अन्तर्राष्ट्रिय माग बढेसँगै यसको निर्यात अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ३८ करोड रुपैयाँले वृद्धि भएको हो।

मेची भन्सार कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा १ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ मूल्य बराबरको छुर्पी निर्यात भएको थियो। आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा निर्यात बढेर १ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा छुर्पी निर्यात करिब २७ प्रतिशतले वृद्धि भएको देखिन्छ।

मेची भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकारी तथा भन्सार अधिकृत माङ्कल राईका अनुसार पछिल्ला पाँच वर्षदेखि छुर्पीको निर्यात निरन्तर बढ्दै गएको छ। नेपालमा उत्पादित छुर्पीको माग विशेषगरी तेस्रो मुलुकमा बढ्दै गएकाले निर्यातको परिमाण र मूल्य दुवैमा सुधार भइरहेको उहाँले बताउनुभयो।

नेपालमा दूधबाट बनाइने परम्परागत छुर्पी विदेशमा मुख्यतः कुकुर र बिरालोको आहारका रूपमा प्रयोग हुने गरेको छ। प्राकृतिक, कडा र लामो समयसम्म चपाउन मिल्ने उत्पादनका रूपमा यसको माग बढेपछि नेपाली छुर्पी अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा विशेष प्रकारको घरपालुवा जनावरको आहारका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।

दुई आर्थिक वर्षको तुलना

आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा मेची भन्सार नाकाबाट १ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँको छुर्पी निर्यात भएकोमा आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा यसको मूल्य १ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसरी एक वर्षको अवधिमा निर्यात मूल्य ३८ करोड रुपैयाँले वृद्धि भएको हो।

निर्यातमा देखिएको यो वृद्धिले पूर्वी नेपालमा पशुपालन, दूध उत्पादन, दुग्ध सङ्कलन तथा छुर्पी प्रशोधनमा संलग्न किसान र व्यवसायीलाई प्रत्यक्ष लाभ पुगेको छ। दूधको नियमित बजार नपाउँदा समस्या भोग्दै आएका किसानका लागि छुर्पी उत्पादन आम्दानीको वैकल्पिक र भरपर्दो माध्यम बन्दै गएको छ।

मूल्य अभिवृद्धि हुने उत्पादनतर्फ आकर्षण

कच्चा दूध वा सामान्य दुग्ध पदार्थको तुलनामा छुर्पी लामो समयसम्म भण्डारण गर्न सकिने र उच्च मूल्यमा बिक्री गर्न सकिने उत्पादन हो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा माग बढ्दै गएपछि किसान, सहकारी तथा दुग्ध व्यवसायीहरू दूधबाट छुर्पी, चीज र अन्य मूल्य अभिवृद्धि गरिएका परिकार उत्पादनतर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्।

छुर्पी उत्पादन बढ्दा किसानले उत्पादन गरेको दूधको खपत बढ्नुका साथै स्थानीय स्तरमा दूध सङ्कलन, प्रशोधन, सुकाउने, प्याकेजिङ र ढुवानीका क्षेत्रमा समेत रोजगारी सिर्जना भएको व्यवसायीहरू बताउँछन्।

विशेषगरी इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङ, झापा, मोरङसहित पूर्वी पहाडी तथा तराईका जिल्लामा उत्पादन हुने छुर्पी सङ्कलन गरी पूर्वी नाकाबाट निर्यात गर्ने गरिएको छ। नेपालबाट निर्यात हुने छुर्पीको ठूलो हिस्सा मेची भन्सार नाका हुँदै भारत पार गरेर समुद्री बन्दरगाहसम्म पुर्‍याई तेस्रो मुलुक पठाइने गरेको छ।

गुणस्तर कायम राख्नु चुनौती

निर्यात वृद्धि उत्साहजनक भए पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली छुर्पीको स्थान सुरक्षित राख्न उत्पादनको गुणस्तर, सरसफाइ, मापदण्ड, प्याकेजिङ र नियमित आपूर्तिमा ध्यान दिनुपर्ने देखिएको छ। छुर्पी उत्पादनमा प्रयोग हुने दूधको गुणस्तरदेखि प्रशोधन र भण्डारणसम्मका चरणमा एकरूपता कायम गर्न नसकिए अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली उत्पादनको विश्वसनीयतामा असर पर्न सक्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ।

किसानलाई गुणस्तरीय दूध उत्पादन, आधुनिक प्रशोधन प्रविधि र निर्यात मापदण्डसम्बन्धी तालिम उपलब्ध गराउन सके छुर्पीको उत्पादन र निर्यात अझ बढाउन सकिने सम्भावना छ। निर्यात प्रक्रियालाई सहज बनाउने, परीक्षण प्रयोगशाला विस्तार गर्ने र नेपाली छुर्पीको अन्तर्राष्ट्रिय बजारीकरणमा सरकारले सहयोग गर्नुपर्ने व्यवसायीहरूले माग गरेका छन्।

पछिल्ला वर्षमा निरन्तर बढिरहेको छुर्पी निर्यातले नेपालको दुग्ध क्षेत्रलाई परम्परागत उत्पादनबाट उच्च मूल्य प्राप्त हुने निर्यातमुखी व्यवसायतर्फ अघि बढाउने सम्भावना देखाएको छ। गुणस्तर, उत्पादन क्षमता र बजार व्यवस्थापनलाई सुदृढ बनाउन सके छुर्पी विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने महत्त्वपूर्ण नेपाली कृषि उत्पादन बन्न सक्ने देखिन्छ।