सीसीटीभी दृश्यमा अत्यन्त ठूलो बहाव, सयौँ प्रभावित भएको आशंका; मृत्यु र बेपत्ताको आधिकारिक संख्या अझै यकिन हुन बाँकी
१० भदौ २०८३, डिकेश लामा
रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आज बिहान आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणमा केही व्यक्तिको मृत्यु पुष्टि भएको छ भने ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन तथा बेपत्ता भएको आशंका गरिएको छ। टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी र रसुवागढी आसपासका बस्ती, सडक, पुल, भन्सार संरचना तथा जलविद्युत् आयोजनामा व्यापक क्षति पुगेकाले वास्तविक क्षतिको विवरण अझै संकलनकै क्रममा छ।
बाढीको बहाव अत्यन्त ठूलो रहेको घटनास्थलका सीसीटीभी तथा अन्य दृश्यबाट देखिन्छ। नेपाल–चीन सीमावर्ती भन्सार क्षेत्रका दृश्यमा केही मिनेटमै ठूलो क्षेत्र बाढीको चपेटामा परेको देखिए पनि एक सयभन्दा बढी मानिस बगेको भन्ने दाबीको आधिकारिक पुष्टि भइसकेको छैन। त्यसैले मृत्यु वा बेपत्ताको संख्या यकिन नभएसम्म अनुमानलाई तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त नहुने सुरक्षा निकायको भनाइ छ।
टिमुरे र स्याफ्रुबेँसीमा ठूलो असर
बाढीले टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी र रसुवागढी आसपासका बस्ती र बजार क्षेत्रलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको छ। केही सरकारी कार्यालय, प्रहरी संरचना, सडक तथा पुलसमेत बाढीको चपेटामा परेका छन्।
सडक र सञ्चार अवरुद्ध हुँदा उद्धार टोलीलाई प्रभावित क्षेत्रमा पुग्न कठिनाइ भइरहेको छ। यही कारण मृतक, बेपत्ता तथा भौतिक क्षतिको पूर्ण विवरण सार्वजनिक हुन समय लाग्ने देखिएको छ।
स्थानीय बासिन्दा र सुरक्षाकर्मीका अनुसार बाढी अत्यन्त तीव्र गतिमा आएको थियो। नदीको बहाव एक्कासि बढेपछि सुरक्षित स्थानमा जानसमेत पर्याप्त समय नपाएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्।
भन्सार क्षेत्र र पूर्वाधारमा ठूलो क्षति
नेपाल–चीन सीमावर्ती रसुवागढी नाका आर्थिक र व्यापारिक दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्र हो। बाढीले भन्सार कार्यालय आसपासको संरचना, सडक, पुल तथा मालवाहक सवारीमा समेत क्षति पुर्याएको प्रारम्भिक विवरण छ।
भौतिक क्षतिको पूर्ण मूल्याङ्कन हुन बाँकी रहे पनि करोडौँदेखि अर्बौँ रुपैयाँसम्मको पूर्वाधार तथा निजी सम्पत्ति प्रभावित भएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। तर सरकारी मूल्याङ्कन नआएसम्म आर्थिक क्षतिको निश्चित रकम उल्लेख गर्न सकिने अवस्था छैन।
बाढीले जलविद्युत् आयोजनामा समेत असर पुर्याएको छ। विद्युत् उत्पादन, प्रसारण संरचना र आयोजना क्षेत्रका पहुँच मार्ग प्रभावित हुँदा स्थानीय पूर्वाधारमा थप दबाब परेको छ।
कति मानिस प्रभावित भए, अझै यकिन छैन
घटनास्थलबाट आएका दृश्य अत्यन्त भयावह छन्। बाढी आउँदा बजार, सडक र नदी आसपास मानिसहरूको आवतजावत भइरहेको हुनसक्ने भएकाले मानवीय क्षति ठूलो हुनसक्ने आशंका गरिएको छ।
तर अहिलेको अवस्थामा सीसीटीभी दृश्यको आधारमा मात्र “एक सयभन्दा बढी मानिस बगे” भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। त्यहाँ देखिएका मानिसमध्ये को सुरक्षित भए, को उद्धारमा परे वा को सम्पर्कविहीन छन् भन्ने विवरण छुट्टाछुट्टै पुष्टि गर्नुपर्ने हुन्छ।
खोज तथा उद्धार टोलीले प्रभावित क्षेत्रमा खोजी जारी राखेको छ। त्यसैले मृत्यु र बेपत्ताको संख्या अझै परिवर्तन हुनसक्छ।
बाढी कहाँबाट आयो?
बाढी तिब्बततर्फको माथिल्लो जलाधार क्षेत्रबाट आएको प्रारम्भिक जानकारी प्राप्त भएको छ। घटनाको समयमा रसुवा क्षेत्रमा अत्यधिक वर्षा नभएको बताइएकाले बाढीको वास्तविक कारणबारे थप अध्ययन भइरहेको छ।
माथिल्लो क्षेत्रमा हिमताल फुटेको, हिमपहिरो वा पहिरोले नदी थुनेर बनेको अस्थायी ताल एक्कासि फुटेको वा अन्य कुनै आकस्मिक प्राकृतिक घटना भएको हुनसक्ने सम्भावना विज्ञहरूले उठाएका छन्। तर यसको वैज्ञानिक पुष्टि हुन बाँकी छ।
तल्लो तटीय क्षेत्रलाई सतर्क रहन आग्रह
भोटेकोशीको बाढी त्रिशूली नदी प्रणालीतर्फ झरेकाले तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ। प्रहरीले नदी किनारका बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा जान, नदी नजिक नबस्न र अनावश्यक रूपमा पुल तथा किनार क्षेत्रमा भिड नगर्न अनुरोध गरेको छ।
त्रिशूलीसँग जोडिएका नुवाकोट, धादिङ र तल्लो क्षेत्रका बासिन्दालाई समेत सम्भावित जोखिमप्रति सचेत रहन भनिएको छ।
प्रधानमन्त्रीले विपद् बैठक बोलाए
घटनापछि प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी आपत्कालीन बैठक बोलाउनुभएको छ। उद्धार, राहत, घाइतेको उपचार र प्रभावित क्षेत्रमा आवश्यक सुरक्षा तथा स्वास्थ्य टोली परिचालन गर्न निर्देशन दिइएको छ।
नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल उद्धार तथा खोजी कार्यमा परिचालन भएका छन्। सडक पहुँच अवरुद्ध भएको क्षेत्रमा हवाई उद्धारको आवश्यकता समेत देखिएको छ।
वास्तविक क्षति विवरण आउन बाँकी
अहिलेसम्म उपलब्ध दृश्य र प्रारम्भिक सूचनाले यो बाढी रसुवा क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षमा देखिएका गम्भीर प्राकृतिक विपद्मध्ये एक हुनसक्ने संकेत गरेको छ। तर मानवीय क्षति, घरबस्ती, सवारी, सरकारी संरचना, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना र व्यापारिक संरचनामा पुगेको वास्तविक नोक्सानीको पूर्ण तथ्याङ्क आउन बाँकी छ।
उद्धार र खोजी जारी रहेको अवस्थामा अनुमानभन्दा पुष्टि भएका तथ्यलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक देखिएको छ।